Zorlayıcı Davranış Nedir?
Zorlayıcı davranış, çocuğun bir durumla baş etmekte zorlandığında verdiği tepkilerdir. Bu tepkiler bazen çok yüksek sesle ağlamak, bağırmak, inatlaşmak, vurmak, eşyaları fırlatmak ya da bir anda içine kapanmak gibi görünebilir.
Çocuk bunu çoğu zaman “kötülük yapmak” için değil, o an yaşadığı duyguyu (öfke, hayal kırıklığı, korku, yorgunluk) yönetemediği için yapar.
Özetle: Zorlayıcı davranış, çoğu zaman “beni zorluyor” değil, “ben zorlanıyorum” mesajıdır.
''Bilerek Yapıyor'' mu, ''Baş Edemiyor'' mu?
Zorlayıcı davranışlar bazen bilerek yapılıyor gibi görünür çünkü çocuk aynı şeyi tekrar eder, sizi deniyor gibi durabilir ya da gözünüzün içine bakabilir. Ama bu her zaman “inadına” anlamına gelmez.
Çocuklar özellikle küçük yaşlarda:
-
Beklemeyi,
-
Hayal kırıklığına dayanmayı,
-
Öfkeliyken kendini durdurmayı,
-
İstediğini uygun şekilde istemeyi henüz tam öğrenmemiş olabilir.
Zorlayıcı Davranışlar Nasıl Görünür?
Zorlayıcı davranışlar genellikle üç ana biçimde karşımıza çıkar.
Şimdi bu üç birimi inceleyelim;
A-) Duygu Taşması
Duygu taşması, çocuğun duygusunun bir anda çok büyümesi demektir. Çocuk sanki “taşıyor” gibi olur. Bu anlarda çocuğun beyni sakin düşünmekte zorlanır; uzun açıklamaları dinleyemez, pazarlık yapamaz,
“mantık”la hareket edemez.
Nasıl görünür?
-
Aniden ağlamaya başlamak
-
Bağırmak
-
Yere yatmak
-
“Hayır!” diye sürekli tekrar etmek
Ebeveyn için önemli bilgi;
Bu anlarda amaç çocuğa ders vermek değil, önce onu güvenli şekilde sakinleştirmektir. Sakinleşmeden “neden böyle yaptın?” konuşması genelde işe yaramaz.
B-) Dışa Vurum
Dışa vurum, çocuğun zor duygusunu dışarıya hareketle göstermesidir. Bazı çocuklar üzülünce ağlar; bazı çocuklar zorlanınca bedenini kullanır. Bu, “kaba” olmak istediği için değil, duygusunu başka türlü boşaltamadığı için olabilir.
Nasıl görünür?
-
Vurma, itme
-
Saç çekme
-
Eşyayı atma
-
Kapıyı çarpma
Ebeveyn için önemli bilgi;
Burada ilk hedef “ceza vermek” değil, önce zarar gelmesini engellemek, sonra da çocuğa “vurmak yerine ne yapabiliriz?” alternatifini öğretmektir.
C-) Kaçınma
Kaçınma, çocuğun zor gelen durumdan uzaklaşmasıdır. Bu bazen “kaçmak”, bazen “donmak” gibi olur. Çocuk konuşmaz, saklanır, içine kapanır ya da o ortamdan çıkar.
Nasıl görünür?
-
Saklanmak
-
“Ben yapmayacağım” deyip odaya gitmek
-
Göz teması kurmamak
-
Susmak, geri çekilmek
Ebeveyn için önemli bilgi;
Bu çoğu zaman “umursamazlık” değil, “fazla geldi” işaretidir. Bu çocuklar için baskı yapmak yerine, küçük adımlarla yaklaşmak daha iyi sonuç verir.
